Tía tô là một loại cây gia vị thông dụng, dễ trồng và được trồng nhiều, lá được dùng để ăn sống hoặc nấu chín làm gia vị cho một số món ăn ngon. Ngoài ra, tía tô còn được nấu với nước để uống hàng ngày mang đến rất nhiều tác dụng tuyệt vời đối với sức khỏe và sắc đẹp. 

Với giá trị dinh dưỡng khá cao, giàu vitamin A, C, giàu hàm lượng canxi, sắt và phốt pho, loại cây tía tô không những có thể dùng để chế biến các món ăn ngon miệng mà có tính năng chữa bệnh khá cao. 

Tía tô có tính ấm, vị cay, vào 3 kinh phế – tâm – tỳ, không độc. Lá dùng làm gia vị rất phổ biến đồng thời là vị thuốc rất hay dùng để trừ cảm mạo. Tía tô chứa tinh dầu perila aldehyd và limonene, đặc biệt có nhiều trong hạt. Tía tô giúp ra mồ hôi, giải phóng các chất độc trong cơ thể, giúp tái tạo các mô tế bào, đặc biệt tốt khi hấp thụ qua da bằng phương pháp xông hơi.

1. Tía tô chữa bệnh gout

Bệnh gout là một dạng viêm khớp do sự tích tụ của các tinh thể urat sắc nhọn tại các khớp, tổ chức quanh khớp gây nên tính trạng sưng đau và nguy cơ gây nhiều biến chứng nguy hiểm. Trong đó nguyên nhân gây bệnh gout chủ yếu là do cơ thể tăng tổng hợp acid uric và giảm đào thải acid uric huyết do chế độ ăn uống nhiều chất đạm, thực phẩm giàu nhân purin, uống rượu bia nhiều… Enzym Xanthine Oxidase được cho là một trong những chất quan trọng trong quá trình sinh tổng hợp acid uric huyết.

Năm 1990, các nghiên cứu của các giáo sư, tiến sĩ thuộc khoa Dược, Đại học Setsunan, Hirakata, Osaka và Phòng Nghiên cứu – Phát triển Gunze Limited, Ayabe, Kyoto, Nhật Bản cho thấy các hoạt chất trong lá tía tô có tác dụng ức chế mạnh nhất enzim Xanthine Oxidase từ trước tới nay và có tác dụng tương đương với sử dụng dược chất Allopurinol trong việc hạ acid uric huyết trong Tây y mà không gây tác dụng phụ như Allopurinol.

Kết quả: thành phần hoạt chất trong tía tô có tác dụng ức chế enzyme xanthine oxidase, giúp giảm acid uric, cải thiện bệnh gút (gout) hiệu quả.

 2. Tía tô giảm tình trạng mỡ thừa

Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ thừa quá mức tại một số vùng hay toàn cơ thể. B béo phì còn là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầy gây ra nhiều bệnh tật nguy hiểm khác như: bệnh tim mạch, huyết áp, đột quỵ não, tiểu đường, bệnh gout, sỏi mật, tiểu đường, gan, thận, bệnh xương khớp, ung thư…

Các nhà khoa học Mi-Ja Kim và Hye Kyung Kim thuộc khoa Thực Phẩm và Dinh Dưỡng của đại học Dongduk Women, Seoul, Hàn Quốc; Khoa Thực phẩm và Công nghệ sinh học, Đại học Hanseo, Seosan, Chungnam, Hàn Quốc đã thực hiện Nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả tác động của cây tía tô với tình trạng thừa cân béo phì, rối loạn lipid máu và chống ung thư ở mô hình béo phì do chế độ ăn nhiều chất béo gây ra. Theo kết quả được công bố năm 2009, các hoạt chất từ cây tía tô có tác dụng giảm đáng kể khối lượng cơ thể, ngăn ngừa béo phì, kiểm soát cân nặng, điều hòa đường huyết, cải thiện chức năng gan, thận, đồng thời ức chế chứng xơ cứng động mạch do chế độ ăn nhiều chất béo gây ra, giảm hình thành lipid máu ở người.

3. Cây tía tô có tác dụng chống viêm

Năm 2014, Nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật bản (Ayaka Nakajima, Yuka Yamamoto, Nao Yoshinaka, Mayuri Namba, Hirotaka Matsuo, Tetsuya Okuyama, Emi Yoshigai, Tadayoshi Okumura, Mikio Nishizawa & Yukinobu Ikeya thuộc Khoa Dược, Đại học Dược; Khoa Khoa học Sinh học; Tổ chức Khoa học và Công nghệ, Đại học Ritsumeikan, Kusatsu, Nhật Bản;  Khoa Phẫu thuật, Kansai, Đại học Y khoa, Hirakata, Nhật Bản) được công bố, cho thấy cây tía tô có các hoạt chất chống viêm cao, hiệu quả tương đương một số hoạt chất chống viêm cao nhất được tìm thấy trong các dược liệu như của cây Ké Sữa, cây Kim Ngân, Ngũ Vị Tử…

4. Cây tía tô chống dị ứng hải sản, chữa mề đay mẩn ngứa viêm da hiệu quả

Tương truyền, một hôm Hoa Đà đang hái thuốc bên bờ sông tại một địa phương ở Giang Nam, tình cờ nhìn thấy một con rái cá đang ngấu nghiến ăn những con cua. Chẳng bao lâu, con rái cá đó ngã xuống, quằn quại trên mặt đất. Có lẽ do ăn quá nhiều cua? Khi đó, Hoa Đà thấy con rái cá bắt đầu bò men theo bãi sông, tìm đến chỗ có bụi cây màu tím thì dừng lại và ăn một ít lá. Sau đó, con rái cá nằm xuống nghỉ và một lát sau đã đứng dậy đi lại, như chưa hề xảy ra chuyện gì. Hoa Đà đặt tên cho cây màu tím đó là Tử Tô, chính là cây tía tô. Sau này, người ta vẫn dùng tía tô để giải độc cua cá và chữa chứng dị ứng do ăn hải sản.

Theo nghiên kết quả nghiên cứu từ các nhà khoa học Hiroshi ueda và Masatoshi yamazaki tại khoa Hóa  học dược, thuộc Sagamiko – machi, Kanagawa, Nhật Bản khảo sát về tác dụng chống viêm, chống dị ứng từ lá cây tía tô. Theo kết quả nghiên cứu được công bố vào tháng 3 năm 2001 cho thấy các dịch chiết từ lá cây tía tô có tác dụng ức chế tới 70% tình trạng viêm da dị ứng ở người qua đường uống. Tác dụng chống dị ứng của cây tía tô là một trong những tác dụng được rất nhiều các nhà khoa học quan tâm. Bởi hiện nay số người mắc các bệnh dị ứng, phản ứng tự miễn ngày càng tăng cao, rất khó xử lý dứt điểm. 

5. Cây tía tô tốt cho người bệnh dạ dày, tiêu hóa

Theo y học hiện đại lá cây tía tô có chứa các hoạt chất tannin, glucoside, tác dụng chống viêm, chống dị ứng hiệu quả nên có tác dụng làm se vết loét, giúp nhanh liền sẹo, giảm sự gia tăng acid dịch vị dạ dày, ngăn ngừa các trường hợp đầy hơi, chướng bụng, các vấn đề về tiêu hóa. Một trong số các tác dụng mà loại nước này mang lại đó chính là hỗ trợ điều trị các bệnh về dạ dày.

6. Tía tô hỗ trợ chữa hen suyễn, giải cảm mạo, phong hàn

Theo Đông y cây tía tô có tính ấm, đi vào hai kinh phế, tỳ, không độc, dùng được cho cả người già và trẻ nhỏ. Có tác dụng giải cảm, hạ sốt ( bằng cách làm cho ra mồ hôi), giảm nhức đầu, ho hen suyễn, giúp giảm căng thẳng mệt mỏi. 

Một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Archives Of Allergy And Immunology cho thấy, chiết xuất từ tía tô có hiệu quả tích cực trong việc điều trị hen suyễn. Các hoạt chất này có thể làm tăng khả năng lưu thông khí, cải thiện chức năng phổi, hỗ trợ điều trị hen suyễn.

7. Công dụng làm đẹp, ngừa lão hóa từ lá tía tô

Thành phần chứa các loại tinh dầu Perila Aldehyde và Limonene, các Vitamin như A, B, C, các khoáng chất như Canxi, sắt, Natri, Phốt pho cùng hoạt chất chống oxy hóa cao,… Tía tô rất hiệu quả trong việc tắm trắng da, giúp da sáng, căng và mịn hơn. Cụ thể như sau:

  •     Vitamin A, B và C: Hạn chế tình trang da bị nám, tàn nhang, khắc phục tình trạng da bị đen, sạm, thâm sau khi lên mụn, giúp da trở nên trắng hồng rạng rỡ hơn.
  •     Các chất khoáng Canxi, Sắt, Natri, Phốt pho: Giúp chống oxy hóa, làm chậm quá trình lão hóa, hỗ trợ phục hồi và nuôi dưỡng các tế bào da bị tổn thương, rất hữu hiệu trong phòng chống các loại mụn, làm da khỏe mạnh tươi trẻ hơn. Người xưa thường dùng lá tía tô để tẩy tế bào chết, tăng cường độ ẩm và chống lão hóa da hiệu quả. 
  •     Tại một số nước trên thế giới, tía còn được sử dụng để sản xuất mỹ phẩm như kem dưỡng ẩm, sữa rửa mặt,… Phương pháp tắm trắng bằng tía tô là bắt nguồn từ Nhật Bản. Theo đó phụ nữ Nhật rất hay dùng loại nước này để tắm giúp da trắng sáng, khỏe mạnh, mịn màng và gia tăng sức đề kháng.


Cách dùng:

Dùng để uống:

    Bước 1: Rửa lá tía tô với nước sạch rồi ngâm với mước muối pha loãng khoảng 10 phút. Sau đó, bạn rửa lại lá tía tô 2 đến 3 lần nữa và vớt ra rổ cho ráo nước.
    Bước 2: Nấu sôi 2,5 lít nước lọc, sau đó cho lá tía tô vào nấu thêm khoảng 5 phút nữa thì tắt bếp. Không nên nấu lá tía tô quá 15 phút bởi nó có thể khiến các tinh dầu trong lá bay hết và nước lá tía tô sẽ không còn tác dụng.
    Bước 3: Sau khi nước tía tô nguội, bạn lọc lấy phần nước và bình thủy tinh rồi cho 2 lát chanh tươi vào, đậy nắp và uống trong ngày. Nếu thời tiết nắng nóng, bạn có thể cho nước lá tía tô vào ngăn mát tủ lạnh nhé.

    Lưu ý khi uống nước lá tía tô

  • Chỉ nên uống 3-4 ly mỗi ngày, chia nhỏ uống nhiều lần, uống nhiều quá sẽ bị đầy bụng.
  • Nếu muốn giảm cân thì nên uống nước lá tía tô trước lúc ăn khoảng 30 phút bởi nó sẽ giúp ngăn ngừa hấp thu chất béo, làm giảm lượng thức ăn nạp vào cơ thể. Còn nếu không có ý định giản cân, bạn nên uống nước lá tía tô sau bữa ăn khoảng 20 phút.
  • Nên bảo quản nước lá tía tô trong tủ lạnh khi không dùng đến. Thời gian bảo quản tối đa là 24 giờ đồng hồ.
  • Không dùng nước lá tía tô trong trường hợp cảm nóng, người ra nhiều mồ hôi.
  • Trẻ em hoặc phụ nữ có thai nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.


Dùng để xông hơi:

  • Có thể kết hợp tía tô với lá ngải cứu và lá kinh giới thành hỗn hợp xông mặt rất tốt trong làm đẹp, trị các vết thâm nám, tàn nhang trên da.
  • Cho các loại lá trên vào nồi, thêm nước vào nấu sôi, hạ nhỏ lửa nấu thêm 10 phút.
  • Cho nước lá ra tô, trùm khăn lớn lên đầu, ghé mặt vào vào tô sao cho hơi nóng từ nước lá bay trực tiếp vào.
  • Cử động linh hoạt sao cho hơi bay đều khắp mặt. Khoảng 15 phút rửa mặt bằng nước lạnh cho lỗ chân lông se lại.
  • Mỗi tuần chỉ nên làm từ 1-2 lần và kiên trì trong thời gian vài tháng bạn sẽ thấy hiệu quả.


Dùng để đắp mặt nạ:

Dùng lá tía tô giã nhuyễn vắt lấy nước cốt. Cho thêm vài giọt nước cốt chanh, hoặc mật ong, hoặc dầu dừa, hoặc dầu oliu trộn đều. Đắp hỗn hợp trên lên mặt, giữ 20 phút rồi rửa lại bằng nước sạch.